شیعه و تکفیر مسلمانان

 

# عقیده شیعه درباره فرقه‌های اسلامی

شیخ آنان، مفید، در کتاب خود «أوائل المقالات» که معاصرانشان آن را از سوی شیوخ خود، مرجعی اساسی در بیان اعتقاداتشان می‌دانند[۱]، اجماع آنان بر تکفیر تمام فرقه‌های اسلامی و اینکه همگی اهل آتش هستند را نقل می‌کند. او می‌گوید: «امامیه اتفاق‌نظر دارند که همه صاحبان بدعت کافرند... و هرکس از آنان بر آن بدعت بمیرد، از اهل آتش است»[۲]. منظور او از صاحبان بدعت، هرکسی است که در تعداد امامان و هویت آنان با آنها مخالفت کند، حتی اگر از شیعیان خودشان باشد؛ یعنی از فرقه‌هایی که به تشیع منسوب‌اند.

شیخ آنان، مجلسی، نیز در کتاب خود «بحار الأنوار» (که معاصرانشان آن را تنها مرجع برای تحقیق درباره معارف مذهب می‌دانند)[۳]، بابی در این زمینه با عنوان «باب کفر مخالفان و ناصبیان»[۴] گشوده است و هرکس را که به امامت یکی از دوازده امام ایمان نداشته باشد، در شمار مشرکان قرار داده است. همچنین شیخ آنان، ابن‌بابویه قمی، که یکی از نویسندگان کتاب‌های چهارگانه آنان است، مخالفان را ستمگرانی ملعون توصیف کرده و گفته است: «هرکس ادعای امامت کند، درحالی‌که امام نباشد، ستمگر و ملعون است؛ و هرکس امامت را در غیر جایگاه شایسته آن قرار دهد، ستمگر و ملعون است...»[۵]. ازاین‌رو، در کتاب‌های مورد اعتماد آنان در دریافت معارف، چنین آمده است: «سه نفرند که خداوند در روز قیامت به آنان نمی‌نگرد و پاکشان نمی‌گرداند و عذابی دردناک خواهند داشت: کسی که ادعا کند از سوی خدا به امامت منصوب شده، درحالی‌که چنین حقی ندارد؛ کسی که امامی را از سوی خدا انکار کند؛ و کسی که گمان کند آن دو[۶] در اسلام بهره و سهمی دارند»[۷].

این تکفیرِ هولناکِ امت است که حتی خوارج نیز به چنین اندازه‌ای از آن نرسیده‌اند. این تکفیر، هم زندگان و هم مردگان را دربرمی‌گیرد و نشان‌دهنده کینه‌ای عظیم نسبت به امت اسلام و خلفای مسلمانان است؛ زیرا سخن آنان که می‌گوید: «کسی که ادعای امامت کند، درحالی‌که از سوی خدا چنین حقی ندارد»، حکمی درباره تمام امامان، حاکمان و امیران مسلمانان است که آنان را ستمگر و ملعون می‌شمارد؛ زیرا امامت در اعتقاد آنان به دوازده امام منحصر است. همچنین سخن آنان که می‌گوید: «و کسی که امامی را از سوی خدا انکار کند»، به معنای تکفیر هرکسی است که با خلیفه، امیر، حاکم یا رئیس بیعت کرده باشد، یا به بیعت و حکومت آنان رضایت داده باشد. این حکم، تمام مسلمانان را از زمان صحابه‌ای که با خلفای راشدین بیعت کردند تا زمانی که خداوند زمین و هرکس را که بر آن است به ارث ببرد، دربرمی‌گیرد. بنابراین، آنان هیچ‌یک از فرقه‌های مسلمانان را باقی نگذاشته‌اند، مگر کسانی را که به امامت امامان خودشان معتقد باشند.

ای اشعری و ماتریدی و صوفی که فریفته کانال‌های مجهول سپاهی شده‌ای تا فریبت دهند و از رژیم ضداسلامی و قاتل شیعه ایران دفاع کنی، بخوان:

اشاعره و صوفیه (موحد و قبوری) در نزد شیعه کافر و مرتد هستند. دین‌فروشان بدانند که اگر دین و شرفت را هم برای شیعه بفروشی، نزد یک شیعه کافر هستی.

کار شیعه به جایی رسیده است که جدایی کامل و بیزاری فراگیر خود را از هر فرقه‌ای از فرقه‌های مسلمانان که به مشروعیت خلافت دو خلیفه بزرگ، ابوبکر و عمر، معتقد بوده‌اند، اعلام کرده‌اند؛ همان دو نفری که خداوند به‌وسیله آن‌ها دینش را برپا داشت، شریعتش را حفظ کرد و سرزمین‌های این مجوس را به دست آن‌ها فتح نمود. روشن است که تمام فرقه‌های اسلامی خلافت آن دو شیخ را به رسمیت می‌شناسند؛ بنابراین، آنان از همه این فرقه‌ها بیزاری جستند. ازاین‌رو، از زبان شیخشان، نعمت‌الله جزائری، چنین گفتند: «ما با آنان [یعنی اشاعره] نه بر سر خدایی واحد، نه بر سر پیامبری و نه بر سر امامی اتفاق نداریم؛ زیرا آنان می‌گویند: پروردگارشان همان کسی است که محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم پیامبر او بوده و ابوبکر جانشین او بوده است؛ اما ما نه به این پروردگار اعتقاد داریم و نه به آن پیامبر؛ بلکه می‌گوییم: پروردگاری که ابوبکر جانشین پیامبرش بوده، پروردگار ما نیست و آن پیامبر نیز پیامبر ما نیست»[۸].

همچنین می‌گوید: «اشاعره پروردگار خود را به‌درستی نشناخته‌اند، بلکه او را به شکلی نادرست شناخته‌اند؛ بنابراین، میان شناخت آنان و شناخت دیگر کافران تفاوتی نیست... اشاعره و پیروانشان در شناخت آفریننده، از مشرکان و مسیحیان نیز بدحال‌ترند... شناخت آنان از خداوند متعال بر این وجه باطل، از جمله اسبابی است که موجب جاودانگی آنان در آتش، همراه با برادران کافرشان، شده است»[۹].

حالا ای اشعری و ماتریدی بدبخت، برو دنیا و آخرتت را برای دفاع از اینها بفروش و ویران کن.

شیخ آنان، مازندَرانی، نیز گفته است: «منظور از قدریه و مجوس در روایتی که از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل شده و در آن فرموده است: (قدریه مجوس این امت‌اند)، اشاعره و دیگر کسانی هستند که به جبر معتقدند»[۱۰].

همچنین تصوف و صوفیان نیز از طعن و نکوهش آنان در امان نمانده‌اند؛ چه صوفیان معتدل و چه افراطی. آنان به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم نسبت داده‌اند که فرموده است: «قیامت برپا نمی‌شود تا آنکه گروهی از امت من ظهور کنند که نامشان صوفیه است؛ آنان از من نیستند و یهودیان امت من‌اند... تا آنجا که فرمود: آنان از کافران گمراه‌ترند و اهل آتش‌اند»[۱۱].

شیخ آنان، حر عاملی، می‌گوید: «در کتاب‌های شیعه و سخنان امامان علیهم‌السلام، هیچ ذکری از تصوف و پیروان آن یافت نمی‌شود، مگر آنکه همراه با نکوهش باشد؛ و آنان کتاب‌های متعددی در ردّ تصوف تألیف کرده‌اند»[۱۲].

شیعه‌ها هیچ طایفه‌ای از طوایف امت و هیچ فرقه‌ای از فرقه‌های مسلمانان را وانگذاشته‌اند، مگر آنکه تکفیر و لعنشان کرده‌اند؛ خواه از اهل حق باشند، مانند اهل سنت که آنان را «مرجئه» و «ناصبه» و... می‌نامند و تکفیر و لعن می‌کنند، و خواه از بدعت‌گذاران گمراه باشند، مانند قدریه و خوارج و اشاعره و... که آنان را نیز لعن و تکفیر می‌کنند. در کتاب «الکافی» آمده است: «از ابومسروق نقل شده است که گفت: ابوعبدالله از من پرسید: اهل بصره چه کسانی هستند؟ گفتم: مرجئه، قدریه[۱۳] و حروریه. گفت: خداوند این فرقه‌های کافر و مشرک را لعنت کند»[۱۴].

اما آنان اهل سنت و جماعت را به‌طور ویژه مورد هدف قرار می‌دهند؛ زیرا به اعتقاد نویسنده، اهل حق هستند و ازاین‌رو، لعن و تکفیر بیشتری را متوجه آنان می‌کنند.

در کتاب «الکافی» آمده است: «خدایا، مرجئه را لعنت کن؛ زیرا آنان در دنیا و آخرت دشمنان ما هستند»[۱۵]. شیخ آنان، مجلسی، که شیخ دولت صفوی است، بدون تقیه و پرده‌پوشی، مقصود آنان را از این عبارت آشکار می‌کند و تصریح می‌نماید که «منظور از ارجاء در اینجا، به‌تأخیرانداختن علی از مرتبه نخست به مرتبه چهارم است»[۱۶]. یعنی هرکس معتقد نباشد که علی، نخستین خلیفه رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم است و ابوبکر، سپس عمر و پس از او عثمان را بر او مقدم بداند، نزد آنان مرجئه محسوب می‌شود. «ارجاء» در لغت به معنای تأخیر انداختن است. بنابراین، این امر به معنای تکفیر عموم مسلمانان است. سپس لعن و تکفیر آنان به مردگان مسلمانان نیز گسترش یافته است. مجلسی می‌گوید: «نماز خواندن بر مخالفی که به جبر یا تشبیه[۱۷] یا اعتزال یا خارجی‌گری معتقد باشد، یا امامت را انکار کند، جایز نیست، مگر از روی تقیه؛ پس اگر چنین کرد (یعنی از روی تقیه بر او نماز خواند)، پس از تکبیر چهارم او را لعنت کند»[۱۸].

تکفیر آنان همچنین فرقه‌هایی را دربرمی‌گیرد که خود به تشیع منسوب‌اند و مانند آنان شیعه هستند؛ با این تفاوت که یا در تعداد امامان یا در هویت آنان با ایشان مخالفت می‌کنند. در نتیجه، پی‌درپی مورد لعن قرار می‌گیرند و سخنان تکفیر و دشمنی یکی پس از دیگری درباره آنان بیان می‌شود.

ازاین‌رو، شیخ آنان، میر باقر داماد، حدیث «امت به هفتادوسه فرقه تقسیم می‌شود که همه در آتش‌اند، جز یک فرقه» را بر فرقه‌های شیعه تطبیق می‌کند و مقرر می‌دارد که فرقه نجات‌یافته، طایفه امامیه اوست[۱۹]. اما اهل سنت، معتزله، مرجئه، خوارج و دیگر فرقه‌های مسلمانان را از «امت دعوت» به شمار می‌آورد؛ یعنی آنان را از «امت اجابت» نمی‌داند. بنابراین، در اعتقاد او، این گروه‌ها اساساً وارد اسلام نشده‌اند[۲۰].

بلکه آنان برخی از همین فرقه‌های شیعی را به‌طور ویژه لعن و تکفیر می‌کنند. کافی است بدانید که زیدیه، با وجود آنکه یکی از فرقه‌های شیعه است، در متون فراوان و شماری از منابع معتبر آنان مورد تکفیر قرار گرفته‌اند؛ شاید به این دلیل که زیدیه از میان فرقه‌های شیعه به اهل سنت نزدیک‌ترند. ازاین‌رو، آنان را از تشیع خارج کرده و در شمار ناصبیان قرار داده‌اند.

در کتاب «رجال الکشی» که از منابع اصلی آنان در علم رجال است، آمده است: «از عمر بن یزید نقل شده که گفت: از ابوعبدالله درباره صدقه دادن به ناصبی و زیدیه پرسیدم. گفت: اگر می‌توانی، هیچ چیزی به آنان صدقه نده و حتی از آب نیز به آنان نده. سپس به من گفت: زیدیه همان ناصبیان‌اند»[۲۱].

در کتاب «الکافی» که از کتاب‌های اصلی آنان است، آمده است: «از عبدالله بن مغیره نقل شده که گفت: به ابوالحسن ـ رضی‌الله‌عنه ـ گفتم: من دو همسایه دارم که یکی ناصبی و دیگری زیدی است و ناگزیر باید با آن دو معاشرت کنم؛ با کدام‌یک معاشرت کنم؟ فرمود: آن دو یکسان‌اند. هرکس آیه‌ای از کتاب خدا را تکذیب کند، اسلام را پشت سر خود انداخته است و او کسی است که تمام قرآن و پیامبران و فرستادگان الهی را تکذیب می‌کند. سپس فرمود: این شخص با تو دشمنی و نصب دارد و آن شخص زیدی است که با ما دشمنی و نصب دارد»[۲۲].

مجلسی گفته است: «کتاب‌های روایی ما سرشار از احادیثی است که بر کفر زیدیه و گروه‌هایی مانند فطحیه و واقفیه دلالت دارند»[۲۳]. فطحیه و واقفیه نیز از فرقه‌های شیعه‌اند، اما در تعداد امامان و هویت آنان با شیعیان دوازده‌امامی مخالفت کرده‌اند؛ بنابراین، آنان نیز وارد دایره لعن و تکفیر شده‌اند.

این حکم آنان درباره فرقه‌های شیعه است؛ پس درباره کسانی که از آنان پایین‌تر شمرده می‌شوند، چه گمان می‌برید؟ تا آنجا که هرکس با ادعای آنان درباره وجود مهدیِ خرافی مخالفت کند، یا با آن غایب موهوم بیعت نکند، یا معتقد نباشد که او امروز حاکم بالفعل بر مسلمانان است، نزد آنان در مرتبه‌ای از کفر قرار می‌گیرد که مانند کفر ابلیس است[۲۴].

بلکه صرف محبت ابوبکر و عمر نیز نزد آنان از مصادیق کفر است و به این ترتیب، تمام مسلمانان را تکفیر کرده‌اند. در کتاب «بحار الأنوار» آمده است: «از ابوعلی خراسانی، از خدمتگزار علی بن حسین علیه‌السلام نقل شده است که گفت: در یکی از خلوت‌ها همراه او بودم. به او گفتم: حقی بر گردن تو دارم؛ آیا درباره این دو مرد، یعنی ابوبکر و عمر، به من خبر نمی‌دهی؟ فرمود: آن دو کافرند و هرکس آن دو را دوست بدارد، کافر است»[۲۵].

این‌گونه است که آنان اعتقاد باطل خود را به امام علی بن حسین نسبت می‌دهند؛ درحالی‌که او، همانند دیگر امامان، از آنچه این رافضیان به او نسبت می‌دهند، بیزار است[۲۶].

به نظر می‌رسد موج تکفیر صحابه و خویشاوندان پیامبر که در متون آنان رواج یافته و صفحات کتاب‌هایشان را سیاه کرده است، از جمله پیامدها و مجازات‌هایش، پدیدآمدن وضعیتی از ناسازگاری، طرد متقابل، لقب‌دادن‌های تحقیرآمیز، لعن متقابل، مشاجره و بیزاری‌جستن میان فرقه‌ها و افراد خودشان بوده است؛ گویی این مجازاتی متناسب با اعمالشان است.

این افراد که زبان خود را به بدگویی از بهترین صحابه و دیگر مسلمانان گشوده بودند، اکنون تیرهای زبانشان به سوی خودشان بازگشته است.

به آنچه کشی نقل می‌کند و شیخ طایفه آنان، طوسی، نیز با او موافق است[۲۷]، درباره وضعیت نخستین یاران خالص آنان گوش فرا دهید؛ اینکه چگونه برخی از آنان از یکدیگر بیزاری می‌جستند و یکدیگر را به زندقه و کفر متهم می‌کردند.

او در روایت خود می‌گوید که در سال ۱۹۰ هجری، شانزده نفر در آستانه خانه حسن دوم گرد هم آمدند. یکی از آنان که جعفر بن عیسی نام داشت، به او گفت: ای سرور من، از وضعی که با یاران خود داریم، به خدا و به تو شکایت می‌کنیم[۲۸].

او پرسید: چه وضعی با آنان دارید؟ جعفر گفت: به خدا سوگند، آنان ما را زندیق و کافر می‌خوانند و از ما بیزاری می‌جویند.

امام گفت: وضع یاران علی بن حسین، محمد بن علی، جعفر و موسی ـ درود خدا بر آنان باد ـ نیز همین‌گونه بود. یاران زراره دیگران را تکفیر می‌کردند و دیگران نیز آنان را تکفیر می‌کردند.

جعفر گفت: فدایت شوم، آنان ادعا می‌کنند که ما زندیق هستیم[۲۹].

این وضع نسل نخست آنان است؛ پس وضع کسانی که پس از آنان آمده‌اند چگونه خواهد بود؟

محمود ملاح، عالم معاصر عراقی، می‌گوید: «در عصر خود می‌بینیم که شیعیان دوازده‌امامی به گروه‌های اصولی، اخباری، شیخی، کشفی، رکنی، کریم‌خانی و قزلباشی تقسیم شده‌اند»[۳۰]. همه این گروه‌ها در مجموعه دوازده‌امامیه قرار می‌گیرند و بااین‌حال، برخی از آنان برخی دیگر را تکفیر می‌کنند[۳۱].

در عصر ما، نزاع، دشمنی و بیزاری میان دو گروه مهم دوازده‌امامی، یعنی اصولیان و اخباریان، به جایی رسیده است که برخی از آنان یکدیگر را تکفیر و لعن می‌کنند و از یکدیگر بیزاری می‌جویند؛ تا آنجا که برخی از شیوخ اخباریان از آن‌رو که آثار اصولیان را نجس می‌دانند، از لمس‌کردن آن‌ها با دست خودداری می‌کنند و تنها از پشت لباسشان آن‌ها را می‌گیرند[۳۲]. برخی دیگر از آنان نیز فتوا می‌دهند که نماز خواندن پشت سر گروه مقابل حرام است[۳۳] و یکدیگر را به زندقه و کفر متهم می‌کنند[۳۴].

این وضع مخالفان است؛ تا آنجا که عبدالقاهر بغدادی گفته است: «هفت نفر از قدریه در مجلسی گرد هم آمدند و درحالی‌که هر یک از آنان دیگری را تکفیر می‌کرد، از هم جدا شدند»[۳۵].

اما رافضیان در تکفیر دیگران و تکفیر یکدیگر، سهم بیشتری دارند؛ همانند حال کسانی که مورد خشم خدا قرار گرفته‌اند و گمراه شده‌اند؛ همان کسانی که خداوند درباره آنان فرموده است:

«و یهود گفتند: مسیحیان بر چیزی نیستند [و بر حق نیستند]؛ و مسیحیان نیز گفتند: یهودیان بر چیزی نیستند [و بر حق نیستند].» [بقره: ۱۱۳]

---

## حاشیه‌ها

۱. شیخ آنان، محمدجواد مغنیه، رئیس دادگاه جعفری در بیروت، این مطلب را در کتاب خود «الشیعة فی المیزان» (ص ۱۴) ذکر کرده است.

۲. أوائل المقالات، ص ۵۳.

۳. بنگرید به: مقدمه بحار، ص ۱۹.

۴. بحار الأنوار (۷۲/۱۳۲).

۵. الاعتقادات، اثر ابن‌بابویه، ص ۱۱۱؛ همچنین بنگرید به: بحار، اثر مجلسی (۲۷/۶۲).

۶. منظور آن دو کسی هستند که پس از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم، حکومت اسلامی را برپا کردند و دین او را گسترش دادند؛ یعنی دو خلیفه راشد، ابوبکر و عمر.

۷. الکافی، کتاب الحجة، باب «من ادعى الإمامة وليس لها بأهل» و غیره (۱/۳۷۳)؛ همچنین بنگرید به: تفسیر عیاشی (۱/۱۷۸)، تفسیر برهان (۱/۲۹۳) و بحار (۸/۲۱۸).

۸. الأنوار النعمانية (۲/۲۷۹).

۹. الأنوار النعمانية (۲/۲۷۸).

۱۰. شرح أصول الكافي (۵/۱۱).

۱۱. الاثنا عشرية في الرد على الصوفية، ص ۱۸.

۱۲. الاثنا عشرية في الرد على الصوفية، ص ۱۳. محقق کتاب، هجده کتاب از آثار تألیفی آنان در رد تصوف را ذکر کرده است.

۱۳. شیعه بعدها به قدریه تبدیل شد؛ بنابراین، لعن شامل خود آنان نیز می‌شود.

۱۴. أصول الكافي (۲/۳۸۷، ۴۰۹).

۱۵. فروع الکافي، همراه با شرح آن، مرآة العقول (۴/۳۷۱).

۱۶. مرآة العقول، اثر مجلسی (۴/۳۷۱).

۱۷. شیعیان نخستین در مسئله قدر جبری‌مذهب و در مسئله صفات، مشبهه بودند؛ سپس پس از قرن سوم هجری، در این مسئله به روش اعتزال گرایش پیدا کردند.

۱۸. بنگرید به: جمال‌الدین افغانی، «التعليقات على شرح الدواني»، در ضمن کتاب «الأعمال الكاملة للأفغاني»، پژوهش و تصحیح محمد عماره (۱/۲۱۵).

۱۹. همان منبع پیشین.

۲۰. مرآة العقول (۴/۷۱ـ۷۳).

۲۱. رجال الکشی، ص ۱۹۹؛ بحار الأنوار (۷۲/۱۷۹).

۲۲. الکافی، کتاب الروضة (۱۲/۳۰۴)، همراه با شرح مازندَرانی؛ مفتاح الكتب الأربعة (۸/۷۶).

۲۳. بحار الأنوار (۳۷/۳۴).

۲۴. بنگرید به: إكمال الدين، اثر ابن‌بابویه، ص ۱۳.

۲۵. بحار الأنوار (۷۲/۱۳۷ـ۱۳۸).

۲۶. ابوحازم مدنی گفته است: هاشمی‌ای را داناتر از علی بن حسین ندیده‌ام. شنیدم که از او پرسیده شد: جایگاه ابوبکر و عمر نزد رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم چگونه بود؟ او با دستش به قبر اشاره کرد و سپس گفت: جایگاه آن دو نزد پیامبر، اکنون نیز همین‌گونه است. (سیر أعلام النبلاء، ۴/۳۹۴). برای مطالعه بیشتر، به کتاب ما «زبور آل محمد» (ص ۳۴ـ۳۶) مراجعه شود.

۲۷. زیرا کتاب «رجال الکشی» که امروزه در دسترس شیعیان است، نسخه برگزیده و تهذیب‌شده آن به دست طوسی است؛ اما اصل کتابی که کشی تألیف کرده بود، بنا بر گفته خود آنان، از بین رفته است.

۲۸. این تعبیر از الفاظی است که از آن نهی شده است؛ زیرا مستلزم یکسان‌انگاشتن خالق و مخلوق است و نوعی شرک اصغر به شمار می‌رود. بنابراین، باید بگوید: «به خدا و سپس به تو شکایت می‌کنیم». البته گمراهی این افراد ـ یعنی رافضیان ـ در شرک اکبر از این نیز بزرگ‌تر است؛ اما این نکته را برای آگاهی خواننده یادآوری می‌کنیم.

۲۹. رجال الکشی، صص ۴۹۸ـ۴۹۹.

۳۰. در کتاب «أصول الشيعة» (۱/۱۱۱) و صفحات پس از آن، معرفی مختصری از این فرقه‌ها آمده است.

۳۱. الآراء الصريحة، اثر محمود ملاح، ص ۸۱.

۳۲. الشيخية، اثر محمد آل مطلقانی، ص ۹.

۳۳. بنگرید به: مع علماء النجف، اثر محمدجواد، ص ۷۴.

۳۴. بنگرید به: أصول الشيعة (۱/۱۱۸).

۳۵. الفرق بين الفرق، ص ۱۸۵.